In Memoriam Jasper van der Schoot (1933–2026)
De motor achter de Ton Smits Stichting
Niet zonder reden stond boven de necrologie van Jasper van der Schoot in het Eindhovens Dagblad van 1 augustus 2026 een foto waarop hij naast een schilderij van Ton Smits staat. Hoewel Ton twaalf jaar ouder was dan Jasper, hadden de twee een sterke band, gebaseerd op een hechte persoonlijke vriendschap en een professionele bewondering. Jaspers langdurige vriendschap met de Eindhovense kunstenaar en cartoonist begon in 1952 en zou een leven lang duren, tot het overlijden van Ton in 1981.
In 1952 interviewde Jasper Ton voor De Gong, het schoolblad van het Catharina Lyceum en het Sint-Joriscollege, waarvan hij hoofdredacteur was. Twee jaar later werkte hij als journalist voor de krant Dagblad Oost-Brabant. Eindhoven telde destijds twee sterk met elkaar concurrerende kranten: het Eindhovensch Dagblad en Oost-Brabant. Ton kende journalisten bij beide bladen, maar koos Jasper uit voor een bijzondere primeur: de eerste cartoon van Ton die door The New Yorker was gekocht.
Ton liep ’s nachts dikwijls door Eindhoven om ideeën uit te denken. Zo’n nachtelijke tocht eindigde vaak bij de redactie van Oost-Brabant. Samen met Jasper wachtte hij dan tot de pasgedrukte krant van de pers kwam. Het tekent de vanzelfsprekendheid en vertrouwdheid van hun vriendschap.
Toen Jasper in 1981 hoorde dat Ton slokdarmkanker had, vond hij dat diens werk met een grote overzichtstentoonstelling in het POC in Eindhoven geëerd moest worden. Tegelijkertijd verscheen de door Jasper geschreven monografie Schilderijen en cartoons van Ton Smits. Jasper betrok Ton nauw bij de totstandkoming van het boek. In een moeilijke periode gaf het werk eraan Ton de nodige afleiding en iets om zich op te richten.
Mede dankzij Jasper werd in juni 1982, nog geen jaar na het overlijden van Ton, de Ton Smits Stichting opgericht. Gedurende vierentwintig jaar was Jasper daarvan de motor. Hij was een kritische in kunst en cultuur geinteresseerde journalist die niet alleen plannen maakte, maar ze ook wist te verwezenlijken. Hij zette zich in voor de museumregistratie van de collectie en voor de selectie van de winnaars van de Ton Smits Penning. Op zijn initiatief verschenen bovendien verschillende boeken met cartoons van Ton.
Zijn liefde voor kunst en cartoons reikte verder dan het beheer van Tons nalatenschap. In de jaren negentig organiseerde hij het cartoonfestival in de Eindhovense Stadsschouwburg. Daarmee bood hij ook andere cartoonisten een podium en droeg hij bij aan de erkenning van de cartoon als zelfstandige kunstvorm.
Jasper van der Schoot overleed op donderdag 30 juli 2026, kort voor zijn 93ste verjaardag. Met zijn vasthoudendheid, zijn kritische blik en zijn onvermoeibare inzet heeft hij er mede voor gezorgd dat het werk van zijn vriend Ton Smits bewaard bleef en onder de aandacht van nieuwe generaties kon worden gebracht.
VERWONDERING
Cartoons van Ton Smits
Vanaf 22 januari 2026
Deze tentoonstelling gaat over de verwondering die ontstaat wanneer de werkelijkheid zich opeens anders voordoet dan je verwachtte. De cartoons van Ton Smits spelen vrijelijk met dit idee van het onverwachte. Onverhoedse, onvoorziene gebeurtenissen vormen zijn specialiteit. Hij tekent niet wat er gebeurt, maar wat hij denkt dat er zou kunnen gebeuren.
Eerst neemt hij je mee in zijn verhaal, en pas op het laatste plaatje komt alles op een onverwachte manier samen.
INKTSPOT 2025
POLITIEKE PRENTEN IN MUSEUM TON SMITS HUIS
8 oktober – 28 december
Opnieuw laat het Ton Smits Huis dit jaar een selectie cartoons en politieke prenten zien uit de inzendingen van cartoonisten en politiek tekenaars voor de INKTSPOTPRIJS 2025. Deze door de Stichting Pers & Prent geïnitieerde prijs wordt jaarlijks uitgereikt.
De winnaar van dit jaar is Peter de Wit met zijn politieke prent
Politiek jaar 2025
Het afgelopen jaar was een rumoerig jaar, vol wanorde, tumult en chaos. In Nederland kregen we te maken met een falend kabinet, waarin eensgezindheid en daadkracht ver te zoeken waren. In de rest van de wereld vonden verontrustende en onmenselijke gebeurtenissen plaats die ons in verwarring en ongeloof achterlieten.
Dit politieke en sociale tumult heeft zijn neerslag gevonden in cartoons en politieke prenten van onze beste tekenaars. Op meesterlijke wijze, soms in slechts een enkel beeld en zonder tekst, hebben ze de gebeurtenissen neergezet of neergesabeld.
Hun beelden raken je, in het hart, in het hoofd. Ze zijn scherp, ze schuren en ze snijden diep. Maar ze kunnen ook humoristisch zijn en de absurditeit van gebeurtenissen en personen onthullen.
Wilders, Schoof, Trump, Poetin, Netanyahu, Xi en vele anderen komen we tegen in het pandemonium van het afgelopen jaar.
Afgezien van hun kritische inhoud, hebben de politieke prenten uiteenlopende stijlen, invalshoeken en tekentechnieken. Ook is er veel werk van jong talent uit Nederland te zien, dat met deze tentoonstelling een podium krijgt.
In Memoriam Piet Kamerman
Op 3 juni 2025 overleed de acteur Piet Kamerman, die bij het grote publiek bekend is geworden door zijn rol als Lowietje de barman in de populaire TV-serie Baantjer. Piet Kamerman en Ton Smits zijn een leven lang goede vrienden geweest. In 1969 vertrok Piet naar Ierland, maar de vriendschap bleef. Ook na Tons dood in 1980 bleef Piet geinteresseerd in Ton, diens werk en het Ton Smits Huis.
Af en toe kwam hij naar Eindhoven om Tons weduwe Lidwien Smits op te zoeken. Hij vond het geweldig wat er na de dood van Ton allemaal ondernomen was om diens werk te bewaren en onder de aandacht van het publiek te brengen. Met veel enthousiasme spoorde hij kennissen uit Ierland en Nederland aan om begunstiger van het Ton Smits Huis te worden. Destijds is hij speciaal uit Ierland overgekomen om het Ton Smits Park te openen. Later heeft hij zijn herinneringen aan zijn avonturen met Ton Smits op een cassetteband ingesproken. Als die band boven water komt, dan zullen wij daaruit de leukste herinneringen van Piet Kamerman aan Ton Smits op de website publiceren.
In Memoriam Stefan Verwey
Op donderdag 19 september overleed de bekende cartoonist Stefan Verwey (1946-2024).
Toen Verwey na zijn opleiding aan de Arnhemse kunstacademie het besluit had genomen om cartoonist te worden schreef hij een brief aan een aantal door hem bewonderde cartoonisten met de vraag hoe je dat het best kon aanpakken. Ton Smits was de enige die op zijn brief antwoordde. Uit die briefwisseling is een vriendschap ontstaan die nog het best als een vader-zoon-verhouding omschreven kan worden.
Stefan Verwey en Ton Smits waren aan elkaar verwant wat betreft hun gevoeligheid voor de ‘kleine werkelijkheid,’ het bescheiden leed van alledag, waarop ze op eenzelfde manier met milde spot reageerden.
Na de dood van Ton Smits in 1981 kwam Verwey niet meer langs in Eindhoven. Een bezoek betekende voor hem een bevestiging van de dood van Ton Smits, waarmee hij, gevoelig als hij was, niet kon omgaan.
Stefan Verwey was een vriendelijke en zachtmoedige man, die in het begin van zijn loopbaan als cartoonist vaak scherpe aan de actualiteit ontleende spotprenten tekende. Later werd de spot in zijn tekeningen milder. Zijn stijl was sober, minimalistisch, en had ook daardoor een zekere overeenkomst met het werk van Ton Smits.
De ouders van Stefan Verwey waren niet zo gelukkig met diens keus om cartoonist te worden maar Stefan was blij dat hij in 1987, nog net voor het overlijden van zijn vader, voor zijn gehele oeuvre met de Ton Smits Penning werd onderscheiden.
Het scholierendebat 2023
Debatteren bevordert dialoog. Debatteren is luisteren naar de argumenten van de ander, die argumenten beoordelen en hierop reageren. Een goed debat kan, net als een rake tekst of een scherpe cartoon, alleen ontstaan als mensen vrij zijn en zich veilig voelen. Het Ton Smits Huis wil dat graag benadrukken. Daarom organiseren wij elk jaar het scholierendebat.
Op 11 mei 2023 gingen Eindhovense scholieren van het Augustinianum, Eckartcollege, Lorentz Casimir Lyceum en Van Maerlantlyceum met elkaar in debat in de Raadzaal van de gemeente Eindhoven. Aan het einde van de avond riep de jury Het Lorentz Casimir Lyceum uit tot winnaar.
Wij danken alle deelnemers voor hun inzet!
